Ryczałt i podatek liniowy to dwie najpopularniejsze formy opodatkowania dla JDG poza skalą. Różnią się fundamentalnie: ryczałt liczysz od przychodu, liniowy od dochodu (przychód minus koszty). To sprawia, że w różnych sytuacjach wygrywa inna forma.
Podstawowe różnice
| Ryczałt | Podatek liniowy | |
|---|---|---|
| Podstawa opodatkowania | Przychód | Dochód (przychód - koszty) |
| Stawka PIT | 2%–17% (zależy od działalności) | 19% flat |
| Koszty uzyskania przychodu | Brak | Tak — pełne KUP |
| Składka zdrowotna | Zryczałtowana (3 progi) | 4,9% dochodu |
| Ewidencja | Ewidencja przychodów | KPiR (podatkowa księga) |
| Odliczenia i ulgi | Ograniczone | Pełne (IP Box, B+R) |
Najczęstsze stawki ryczałtu
- 2% — sprzedaż przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych
- 3% — handel, gastronomia, usługi budowlane (wykonanie)
- 5,5% — działalność wytwórcza, roboty budowlane
- 8,5% — usługi, m.in. fryzjerstwo, kosmetyka, stomatologia
- 12% — usługi programistyczne, IT
- 15% — wolne zawody (lekarz, prawnik, architekt)
- 17% — wynajem (najem prywatny, powyżej 100 000 zł)
Przykłady liczbowe — programista IT
Scenariusz: programista, przychód 200 000 zł/rok, koszty ok. 30 000 zł/rok (sprzęt, biuro, subscriptions).
Ryczałt 12%
PIT = 200 000 × 12% = 24 000 zł
Składka zdrowotna (II próg, ~300 tys. i mniej) = 700 × 12 = 8 400 zł
ZUS społeczny (preferencyjny nie dotyczy po 2 latach) = ok. 12 000 zł
Podatek liniowy 19%
Dochód = 200 000 - 30 000 = 170 000 zł
Składka zdrowotna (4,9% × 170 000) = 8 330 zł (odliczana od dochodu, limit 11 600 zł)
Dochód po odliczeniu = 170 000 - 8 330 = 161 670 zł
PIT = 161 670 × 19% = 30 717 zł
ZUS społeczny = ok. 12 000 zł
W tym przypadku ryczałt jest korzystniejszy o ok. 6 600 zł. Ale zmień założenia — i wynik się odwróci.
Przykład — usługi doradcze z wysokimi kosztami
Scenariusz: konsultant, przychód 300 000 zł/rok, koszty 120 000 zł (delegacje, biuro, pracownik).
Ryczałt 15%
PIT = 300 000 × 15% = 45 000 zł
Składka zdrowotna (III próg, pow. 300 tys.) = 1 260 × 12 = 15 120 zł
Podatek liniowy 19%
Dochód = 300 000 - 120 000 = 180 000 zł
Składka zdrowotna (4,9% × 180 000) = 8 820 zł
PIT = (180 000 - 8 820) × 19% = 32 522 zł
Przy wysokich kosztach liniowy jest korzystniejszy o niemal 19 000 zł. Ryczałt ignoruje koszty — co boli przy wydatnej działalności.
Kiedy wybrać ryczałt, kiedy liniowy?
- Ryczałt wygrywa gdy: masz niskie koszty, prowadzisz działalność usługową z niską stawką ryczałtu (np. IT 12% vs. 19% liniowy), nie planujesz dużych zakupów.
- Liniowy wygrywa gdy: masz duże koszty (ponad 30–40% przychodu), prowadzisz działalność wymagającą drogiego sprzętu, leasingów, pracowników.